Tres poemas de Humberto Ak'abal
Kotz’i’j
Ri uxe 'ri taq kitz'i'j
kuj kitaq ub'ixik chaqe ri ajilanik
—Rumal ri
kotz'i'j are ri'—
xa jeri' ri
ucholaj ri ulew chupam.
We ri kotz'i'j
ke chaqijarik '
ke'kamik rumal
cho uwächulew
xa jun kisij ri
k'aslemal.
Las flores
Las raíces
nos mandan a contar
—por medio de las flores—
cómo es la tierra por dentro.
Y las flores se marchitan,
se mueren
porque acá afuera
la vida es una mierda.
Ita
Tìò’ò
—tí'ví ita vàlì—
vàxì ña ndakani ña nùù yo
nìxa ká tìxì ñu’ú.
Ndísu ndáchì ndi’i va ita,
xí’ì ndi’i ña
chi kè’è yò’ò ra
ndiayá va kú yùví.
Kinrayij, kawaj
Ri e chikop kakib'an ri kib'ix
pa taq ri kirapinik
son jampa
'kerapapik kekisinik.
Kimwil kiwäch,
kinterene'j
ruk'ri nub'oq'och
k'a pa jawi
'kak'is wi ri utzam bätz
ri kuya ri
nub'oqoch chike.
Kinrayij
kinb'an tz'ikin,
kinrapinik,
kinrapinik, kinrapinik
xuquje
'kimb'ixonik.
sib'alaj utz
kina'o kinb'an ri nukis
puwi 'kib' oxib
'sutaq'
xuquje 'nikyaj
sutaq chik.
Quisiera
Los pájaros
cantan en pleno vuelo
y volando cagan.
Me les quedo viendo,
y mis miradas los siguen
hasta donde termina la pita
que les dan mis ojos.
¡Cómo quisiera ser pájaro
y volar, volar, volar
y cantar, cantar, cantar
y cagarme - de buena gana -
sobre algunos
y algunas cosas!
Tú ñà kúvi ví ké
Saa ra
ndáchí rí saá xíta rí
ra ndáchí rí saá tu tiátiá va rí.
Xítóndie’é yu ndíchí yù,
xíto’ni yu ndáchí rí
ndìà nùù tándìà ì’và
táxi nùù yú xà’à rí.
Tú ñà kúvi ví ké nduu yu saa
ra ndachí yu, ndachí yu, ndachí yu
ra kata yu, kata yu, kata yu
ra —in vàvà’a—
tiatiá yu
sàtà sava na
xí'ín sàtà sava ñà'à!
Ri abaj
Man xa ta che
ri abaj emem,
xa kakik’ol ri kich’awem.
Piedras
No es que las piedras sean mudas,
solo guardan silencio.
Yùù
Sùví ña kùví ka’àn kú yùù,
tákùà ña táxììn íyo yu’ú va ké.
Humberto Ak'abal nació en 1952 y falleció el 28 de enero de 2019. Poeta de la etnia maya k’iche’ y escritor guatemalteco. Pensaba y escribía sus poemas en idioma k’iche’ y se autotraducía al español. Fue uno de los poetas guatemaltecos más reconocidos en Europa y Sudamérica. Sus obras han sido traducidas al francés, inglés, alemán, italiano, portugués, hebreo, árabe, escocés, húngaro, estonio, en más de 20 idiomas.
Traducción al tu'un sávi: Florentino Solano
Foto: lahora.gt

Comentarios
Publicar un comentario